12 °C Argos, GR
Δεκέμβριος 12, 2019

Η υπερσυσσώρευση κεφαλαίου και η πτώση του ποσοστού κέρδους, τροχοπέδη στην υπέρβαση της κρίσης της Ελληνικής Οικονομίας

Άρθρο του Δημήτρη Χατζηγεωργίου *

  1. Μέσα του Δεκέμβρη του τρέχοντος έτους χιλιάδες οικονομολόγοι πτυχιούχοι Ελληνικών και ξένων πανεπιστημίων θα κληθούν να ψηφίσουν στις εκλογές του Οικονομικού Επιμελητηρίου Ελλάδος (ΟΕΕ) και να εκλέξουν τα θεσμικά τους όργανα.

Είναι αλήθεια ότι το ΟΕΕ δεν έχει καταξιωθεί, ως όφειλε, στη συνείδηση του Ελληνα Λογιστή Φοροτεχνικού και ευρύτερα στην Ελληνική Κοινωνία που ασχολείται με τα παραγωγικά δρώμενα της Χώρας μας.

Δεν παρενέβη ουσιαστικά στη οικονομική κρίση της δεκαετίας 2008-2018, αλλά περιορίσθηκε σε συντεχνιακές παρεμβάσεις και Σεμινάρια για την βασανιστική αναβάθμιση των επαγγελματικών αδειών που οι Λογιστές – Φοροτεχνικοί πληρώνουν κατ’ έτος πανάκριβα.

Ποτέ δεν τοποθετήθηκε η Κεντρική Διοίκηση γιατί η Οικονομική ανάπτυξη δεν είναι μια ισορροπημένη, ευσταθής αρμονική διαδικασία σε όφελος όλου του πληθυσμού ανεξάρτητα από την ταξική του θέση. Αντίθετα, πρόκειται για μια ταραχώδη, ασύμμετρη, απρόβλεπτη βραχυπρόθεσμα διαδικασία, που όμως διέπεται από μια σειρά κανονικότητες και νόμους, τους οποίους αναδεικνύουν αρκετοί Μαρξιστές Οικονομολόγοι Καθηγητές στα Ελληνικά και στα Ξένα Πανεπιστήμια.

  1. Για κατανόηση της συγκυρίας και κατάλληλη εκτίμηση των δυνατοτήτων και της προοπτικής του οικονομικού και κοινωνικού μας συστήματος, για την όσο το δυνατόν πιο σωστή πολιτική αποτίμηση της τρέχουσας συγκυρίας και των μεσοπρόθεσμων εξελίξεων είναι χρήσιμο να αναγνωρίσουμε και να αναδείξουμε δύο διαστάσεις της πρόσφατης ελληνικής οικονομικής κρίσης:

α) αρχικά (2007) η διεθνή κρίση κερδοφορίας και υπερσυσσώρευσης κεφαλαίου της «πραγματικής» οικονομίας, (όπου ο Μαρξιστικός νόμος της πτωτικής τάσης του ποσοστού κέρδους παίζει κυρίαρχο ρόλο), έχει μετατραπεί σε οικονομική στασιμότητα, ιδίως στην Ευρωζώνη, παρά τις άφθονες νομισματικές ενέσεις, ιδίως μετά το 2009,

β) την κρίση της «πραγματικής» Ελληνικής οικονομίας, που πρόκειται και αυτή για κρίση υπερσυσσώρευσης και χαμηλής κερδοφορίας του κεφαλαίου λόγω της λειτουργίας του ίδιου μηχανισμού, κρίση που όξυνε περισσότερο,τη λανθάνουσα δημοσιονομική κρίση του ελληνικού κράτους (Ελλείμματα & Λιτότητα).

Αδιάψευστος μάρτυρας των διαπιστώσεων που προαναφέρθηκαν είναι το κοινό μοτίβο εξέλιξης που παρατηρείται στη μεταπολεμική ιστορία των χωρών του ανεπτυγμένου καπιταλισμού με καθαρά διακριτές δύο φάσεις: Το τέλος της Μεγάλης Υφεσης(1929-1932) και του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου ακολουθήθηκε από τη λεγόμενη «χρυσή εποχή» της καπιταλιστικής συσσώρευσης, με ιστορικά υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης που βασίστηκαν στην ανοικοδόμηση που συμβαίνει μετά τον πόλεμο και μετέπειτα την υψηλή κερδοφορία του κεφαλαίου, απότοκο της Μεγάλης Ύφεσης.

  1. Η υπερσυσσώρευση κεφαλαίου (δηλαδή η άνοδος της οργανικής σύνθεσης κεφαλαίου, βασικός μηχανισμός πίσω από τη λειτουργία του νόμου της πτωτικής τάσης του ποσοστού κέρδους) βάζει τέρμα σε αυτήν την περίοδο γύρω στα τέλη της δεκαετίας του 1960 (για την Ελλάδα γύρω στο 1974), με την κερδοφορία του κεφαλαίου να μειώνεται σημαντικά και τα κεϊνσιανά μέτρα τόνωσης της ζήτησης να μεταφράζονται σε πληθωρισμό, έτσι προκύπτει η κρίση στασιμοπληθωρισμού διεθνώς μέχρι το 1982 (για την Ελλάδα το έτος 1985).

Η απάντηση του συστήματος (κεφαλαίου και αστικών κυβερνήσεων) παίρνει τη μορφή του «νεοφιλελευθερισμού», που όμως μόνο μερικώς πετυχαίνει την ανάκαμψη της κερδοφορίας, της συσσώρευσης κεφαλαίου, της παραγωγικότητας και της μεγέθυνσης, καθώς στηρίζεται μόνο στην αύξηση του ποσοστού εκμετάλλευσης της εργατικής τάξης, αφού δεν ήταν πολιτικά εφικτό να καταστραφεί ή να απαξιωθεί τόσο εκτεταμένα το πάγιο κεφάλαιο αυξάνοντας την ανεργία και προκαλώντας κοινωνική καταστροφή συγκρίσιμη με αυτήν της Μεγάλης Ύφεσης.

Οι έστω χαμηλοί ρυθμοί μεγέθυνσης μέχρι το 2007, μάλιστα, επιτεύχθηκαν με την τεχνητή ώθηση που έδωσαν στην κατανάλωση η συνειδητή διευκόλυνση του υπερβολικού δανεισμού αποκλεισμένων μέχρι τότε από το τραπεζικό σύστημα κοινωνικών στρωμάτων και οι «φούσκες» του χρηματιστηρίου πρώτα και του τομέα των κατοικιών έπειτα.

  1. Όταν γύρω στο 2007 (στην Ελλάδα το 2009) η διαδικασία αυτή εξαντλήθηκε, με την πραγματική οικονομία να μη στηρίζεται πια στα πήλινα πόδια των χρηματοπιστωτικών υπερβολών (φούσκες), τα προβληματικά θεμελιώδη στοιχεία της πραγματικής οικονομίας, όπως διόγκωση ειδικού βάρους των μη παραγωγικών δραστηριοτήτων, ανεπαρκής μάζα υπεραξίας και κερδών παρά το τεράστιο ποσοστό εκμετάλλευσης, ήρθαν στην επιφάνεια, η κρίση ξέσπασε και η κερδοφορία του κεφαλαίου κατέρρευσε, παρασύροντας τη συσσώρευση κεφαλαίου, την απασχόληση, τους μισθούς, τις συντάξεις, τις κοινωνικές δαπάνες.

Στην Ελλάδα, ιδιαίτερα το δημόσιο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ βρισκόταν ήδη σε πολύ ψηλά επίπεδα και η κρίση, που μείωσε τα φορολογικά έσοδα ενώ αύξησε τις απαιτήσεις για κοινωνικές δαπάνες, το έκανε μη εξυπηρετήσιμο. Κατά συνέπεια η δημοσιονομική κατανομή (μείωση των κοινωνικών δαπανών, μεγάλες γραφειοκρατικές και στρατιωτικές δαπάνες, χαμηλή φορολόγηση του κεφαλαίου και των ανώτατων εισοδηματικών στρωμάτων) και ο αρνητικός καθαρός κοινωνικός μισθός της εργατικής τάξης για ολόκληρη τη μεταπολεμική περίοδο αποκαλύπτουν ότι η εργατική τάξη κάθε άλλο παρά υπεύθυνη ήταν για τα χρόνια δημόσια ελλείμματα και τη συσσώρευση του δημόσιου χρέους σε απαγορευτικά επίπεδα γύρω στο 2009-2010, ενώ η δημοσιονομική λιτότητα που επιβλήθηκε από τα μνημόνια συνέβαλε στη δημιουργία της μεγαλύτερης κρίσης στην ιστορία του ελληνικού καπιταλισμού, με απροσδιόριστα ακόμη αποτελέσματα.

  1. Πιο σημαντικό είναι το ότι η πρόσφατη κρίση και η συνεχιζόμενη οικονομική στασιμότητα ιδωμένες σε αρκετά μακροχρόνιο πλαίσιο εκφράζουν καθαρά τη μειωμένη και συνεχώς μειούμενη διαχρονικά δυναμική του καπιταλιστικού συστήματος στην Ελλάδα και παντού στον καπιταλιστικό κόσμο. Στην Χώρα μας ειδικά, επειδή η κρίση αυτή παρουσιάστηκε ακόμη πιο οξυμένη και έχει υποθηκεύσει μέσω του τεράστιου δημόσιου χρέους το μέλλον της πλειοψηφίας του πληθυσμού, έβαλε στην επικαιρότητα επιτακτικά το ζήτημα της επάρκειας, της προοπτικής, της βιωσιμότητας, ακόμα και της ρεαλιστικής δυνατότητας υπέρβασης του συστήματος.

Εγινε δηλαδή αντικειμενικά εφικτή και ρεαλιστική ακόμη και η άμεση αμφισβήτηση του συστήματος, αλλά ακόμα περισσότερο έγινε εφικτή για το ρεφορμισμό και το μικροαστισμό (ΣΥΡΙΖΑ) η αποκόμιση τεράστιου πολιτικού οφέλους μόνο και μόνο με την επίκληση κάποιων μέτρων ανακούφισης της «ανθρωπιστικής κρίσης». Είναι δε χαρακτηριστικό ότι όσο περισσότερο επιλεγόταν σαν εύκολος δρόμος ο «ψευτοαριστερισμός», τόσο απομακρυνόταν η αναγκαία και ρεαλιστική δυνατότητα υπέρβασης του συστήματος, οπότε η περίοδος «ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ» συνέβαλε αρκετά στην πρόσκαιρη σταθεροποίηση του κλυδωνιζόμενου αστικού οικοδομήματος.

 

  1. Έχει ιδιαίτερη σημασία το ότι η κρίση ήταν «συστημική», προϊόν της τυπικής λειτουργίας του συστήματος και όχι αποτέλεσμα λαθεμένης πολιτικής. Παρά τις υποσχέσεις, δεν έχει ξεπεραστεί ουσιαστικά στην πραγματική οικονομία, ενώ η απειλή του δημόσιου χρέους, που ακυρώνει εντελώς ακόμα και τα αμφισβητούμενα όπλα αντιμετώπισής της (π.χ. επεκτατική δημοσιονομική πολιτική), είναι μεγαλύτερη απ’ ό,τι στην έναρξη της κρίσης. Και πάλι, η όποια ουσιαστική ανάκαμψη δεν είναι θέμα της σωστής πολιτικής ή συνταγής, το σύστημα έχει τη δική του λογική, τον δικό του βαθύ πυρήνα, η κεντροδεξιά και η κεντροαριστερή εκδοχή αποτελούν μικρές αποκλίσεις μόνο από αυτήν, ενώ η μεγιστοποίηση των μικρών διαφορών τους είναι μια σημαντική παραπλανητική ασφαλιστική δικλίδα του συστήματος. Είναι επίσης φανερό διεθνώς ότι η οικονομική αστάθεια τροφοδοτεί την πολιτική αστάθεια, με παραδοσιακά κόμματα – στηρίγματα του αστισμού να εξαφανίζονται και να πυκνώνουν η δημιουργία και η χρήση αναλώσιμων κομμάτων, μίας ή περιορισμένης χρήσης.
  2. Η τρέχουσα εμπειρία του ελληνικού λαού έχει προκύψει μετά από μία περίοδο που με ιστορικά κριτήρια ανήκει στις πιο δυναμικές και γι’ αυτό εξαιρετικές της ιστορίας του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής (1990-2005). Η μακροσκοπική ματιά όμως υποδηλώνει πως είναι σχεδόν απίθανη η επανάληψή της, και επομένως είναι ανεδαφικές οι προσδοκίες για επαναφορά σε «κανονικότητες» και «χρυσές εποχές». Και αυτό ανεξάρτητα από την «ελαστικότητα», τη «γενναιοδωρία» του κεφαλαίου ή τις εντελώς ανεδαφικές διακηρύξεις του πολιτικού του προσωπικού για «δίκαιη» και «βιώσιμη» ανάπτυξη που θα ωφελεί όλους, όλες τις τάξεις, και ιδίως «τους πολλούς».

Η ένταση και ιδίως η φύση της πρόσφατης κρίσης δεν επιτρέπει (και δεν επέτρεψε ποτέ στην περίοδο του νεοφιλελευθερισμού) «λύσεις» ή πολιτικές που να ευνοούν όλες τις κοινωνικές τάξεις σε μια λογική «εθνικής οικονομίας». Αντίθετα, απαιτούν από την πλευρά του κεφαλαίου την παραπέρα επίθεση στο εισόδημα και το βιοτικό επίπεδο της εργατικής τάξης που ήδη έχανε στη διανεμητική μάχη. Η εργατική τάξη, καθώς δεν είναι υπεύθυνη για τη δημιουργία του δημόσιου χρέους, μπορεί να αμφισβητήσει τη νομιμότητα και την αποπληρωμή του χρέους σε ταξική και όχι απαραίτητα σε εθνική βάση. Κι αυτό γιατί συγκεκριμένα τμήματα του έθνους (κεφάλαιο, μη μισθωτά ανώτερα εισοδηματικά στρώματα, κρατική γραφειοκρατία) είναι υπεύθυνα για τη δημιουργία και τη συσσώρευση του δημόσιου χρέους.

  1. Όλη αυτή η εμπειρία (νεοφιλελευθερισμός, κρίση, μνημόνια, δηλαδή παραπέρα θεσμική θωράκιση της πλεονεκτικής θέσης του κεφαλαίου απέναντι στους εργαζόμενους) δεν είναι ούτε εμμονική στάση, ούτε ιδεοληψία των πιστωτών και των κυρίαρχων τάξεων, έχει υλική αντικειμενική βάση, εδράζεται στην αντίθεση κεφαλαίου – εργασίας, στις απογοητευτικές επιδόσεις του καπιταλιστικού συστήματος. Οι εργαζόμενοι έχουν αντικειμενικούς λόγους να μην αναμένουν καλυτέρευση της θέσης τους μέσα σε ένα τέτοιο παρωχημένο σύστημα, ο χώρος για απλές διανεμητικές νίκες δεν υπάρχει και ο μόνος δρόμος που τους απομένει είναι να το αμφισβητήσουν, να το ανατρέψουν και να το αντικαταστήσουν με ένα άλλο, ορθολογικό, σχεδιασμένο, ανθρώπινο, σοσιαλιστικό.

 

*Ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ είναι Λογιστής Φοροτεχνικός

Περισσότερα Άρθρα

Η ιστορική Τριπολιτσά τίμησε τους πολιούχους της Αγίους Νεομάρτυρας Δημήτριον και Παύλον

  Υπό Αιδεσιμόλ. Δημητρίου Λυμπεροπούλου Εφημερίου Ιερού Ναού Προφήτου Ηλιού – Αγίων Νεομαρτύρων Δημητρίου και Παύλου Τριπόλεως.   «Των Μαρτύρων οι σύναθλοι εκκλησίας το στήριγμα, άνθη τα μυρίπνοα Θείας Πίστεως, των χαρισμάτων του Πνεύματος, η βρύσις η δίκρουνος, ορθοδόξων η χαρά, η δυάς η περίδοξος, ανυμνείσθω μοι, των στερρών του Χριστού Νεομαρτύρων. Ο Δημήτριος και […]

Το «Μακεδονία Ξακουστή» στο γήπεδο των Σέλτικς για χάρη του Αντετοκούνμπο

Μια μοναδική στιγμή σημειώθηκε στο ημίχρονο του αγώνα των Σέλτικς με τους Μπακς στη Βοστώνη για χάρη του Γιάννη Αντετοκούνμπο. Οι «κέλτες» θέλησαν στο ημίχρονο να τιμήσουν τον μεγάλο Έλληνα φόργουορντ αφιερώνοντας τη βραδιά στον ελληνισμό. Έτσι στην ανάπαυλα του παιχνιδιού που έληξε με νίκη των Μπακς με 120-107, στο παρκέ του γηπέδου των Σέλτικς […]